Lesa

Men við kristindóminum kom bókskrift á skinn ella pergament. At týða tílíka skrift æt á latíni legere, ið upprunaliga merkti at ’taka upp í hondina’ ella at ’henta’, t.d. ber ella annan ávøkst. Myndin var vist tann, at ein “hentaði” bókstavirnar ella orðini upp av blaðsíðunum. Avleidd av hesum sagnorði eru navnorðini lectio ‘lestur’ og lector ‘lesari’. Hetta seinna er kent í mongum málum sum heiti á kennara við lærdar háskúlar. Á føroyskum hevur tað í nýggjari tíð fingið sniðið lektari. Í norrønum málum var hitt samsvarandi orðið at lesa um tað at taka upp ella henta, t.d. at lesa ber, at lesa aldin av trøum. 

Men kunnleikin til merkingarbroytingina í latíni av orðinum legere hevur so fingið forfedrar okkara at lata hitt samsvarandi orðið at lesa eisini merkja tað at týða bókstavir og skrift. Í nútíðarføroyskum eiga vit enn eitt orð, ið minnir um hina upprunaligu merkingina, og tað er lesull, ið veruliga merkir ull, sum ein lesur upp, t.e. hentar upp. Grannar okkara hetlendingar kalla lesullarlagd hentilaged. Sama orð er eisini at lesa seg upp (eftir lesningi), tó at tað er farið yvir í veika bending í tátíðini: lesti seg upp í staðin fyri las seg upp, sum tað eisini æt á fornmálinum. Soleiðis stendur t.d. í Føroyingasøgu um Sigmund, tá ið hann herjaði á Øssur í Dímun: “Sigmundr opar frá virkinu ok rennr at skeið ok svá langt upp í, at hann fær krœkt øxinni á virkisvegginn, ok las hann sik skjótt upp eptir øxarskaptinu, ok því næst kemr hann upp á virkit.” Men á enskum “ráða” tey enn orð – tað er orðið read!