Eitt sindur um ost og stjórnarskipan

Oftast fæst nú minni um skivuna enn lús skítur og skuldi føroyingurin onkuntíð og móti öllum líkindum ótolnast, veit avgreiðslumaðurin hyggjuráðini. Eitt fjölraddað samríkiskór er til taks og sker í at syngja so kaldasta upsahjarta á Norðhavinum má blotna og hvørt illsinnistár læa í vón um allar teir molar av dýrd sum ríkið kann bjóða, men tíverri ikki fáast í heimastýrinum.

Ein maður kemur inn í ein ostahandil. Maðurin biður um eitt ávíst slag av osti, men avgreiðslumaðurin svarar: Tíverri. Tann ostin hevur hann ikki
fríggjadag.Kundin biður nú um eitt annað slag av osti og síðani ost av öllum handa slag: stilton, jarlberg, danskan blámuost, kestsjeir,
gouda, kamembert, kekkiskan geitaost, parmisan, keddar, limburger o.s.fr. o.s.fr.
Men tað sigur tað sama.
Avgreiðslumaðurin skeitir til skiftis upp uppundir loft ella ristir við hövdinum. Tíverri. Tíverri.
Kundin fer nú at ótolnast.
Um tey hava nakran ost yvirhövur, spyr hann.
Eyðvitað, sigur avgreiðslumaðurin. Hetta er ein ostahandil, tygum. Eingin hevur betri úrval av ostum í ríkinum.
Afturmótaður av hesi yvirlýsing heldur kundin fram at spyrja eftir líkum og ólíkum ostum.
Men einki batar.
Avgreiðslumaðurin hevur eittans svar. Tíverri. Tíverri.
At enda er greitt at besti ostahandil í ríkinum hevur ikki ein ostarmola at bjóða, hvørki kristnum ella heidnum. Men sum avgreiðslumaðurin, liðmjúkur, ger vart
við, tey hava eitt sanngrikst balaleikaorkestur, eina gudgivna fragd fyri oyrað.
Hetta brotið úr einum sjónvarpsteiti hjá Monty Python frá hálvfjerðsárunum rann fram fyri meg nú tað sokallaða stjórnarskipanarmálið aftur er komið á dagsskrá
og tað við ein brest so at siga.
Ein stjórnarskipan skal, sigst, avmarka ella skilgreina tær meginreglur sum semja er um at virka eftir í einum samfelag og harumframt skal hon lýsa
virðisgrundarlagið og tilskila tær skyldur og tey rættindi, ið borgarin hevur.
Ein lögtingsskapt stjórnarskipan fyri Føroyar (ella grundlóg eins og onkur vil nevna hana) er í fyrsta lagi nettupp lögtingsskapt, ikki sprottin upp úr tí
jörðildi sum er fólkið og fólksins hugsan og vilji. Í öðrum lagi kann ein stjórnarskipan (ella grundlóg), sum tey ríkisrættarligu viðurskiftini eru í lötuni,
illa verða annað enn ein staðfesting av heimastýrinum, samstundis sum hon, heldur ósambæriliga, eisini staðfestir ósemjurnar í heimastýrinum, tað sum skilur
føroyingar og ikki tað sum savnar.
Og heimastýrið, ja.
Men hvat er heimastýrið?

Heimastýrið er um mangt ikki ólíkt ostahandlinum hjá Monty Python.
Føroyingurin í lutverkinum hjá kundanum. Danska yvirvöldin avgreiðir.
Tilgongdin som og óbroytt í meiri enn trýss ár.
Føroyingurin kemur íðuliga á gátt, brattur og tí treysti at her fæst tað sum frælslynt hjarta stundar eftir bæði lætt og lagaliga: rættindi av öllum handa
slag, lunnindi, tænastur, frami og framtíð.
Men avgreiðslumaðurin er svinnur sum hundsbrúður. Hann ristir við hövdinum: Tíverri, sigur hann, tíverri, tíverri.
Men einki fær tað føroyingin av lagi. Hann er sum eitt deyðklinkað borð, óvikiligur. Fæst ikki handa slag, so fæst óhanda slag. Og hendinga ferð kemur tað
eisini fyri, treyðugt so. Føroyingurin fær ein illan mola slongdan um skivuna renniskræpumjúkan ella grótskorpnaðan, sama ger, føroyingurin flýgur upp í vong
og vil tigna molan, tilbiðja hann heithjartað og inniligari enn nakar muhamedsmaður, sum í dreymi fekk fótasveittan av profetinum fyri nasarnar.
Dømini eru legio.
Íðan hvat.
Oftast fæst nú minni um skivuna enn lús skítur og skuldi føroyingurin onkuntíð og móti öllum líkindum ótolnast, veit avgreiðslumaðurin hyggjuráðini. Eitt
fjölraddað samríkiskór er til taks og sker í at syngja so kaldasta upsahjarta á Norðhavinum má blotna og hvørt illsinnistár læa í vón um allar teir molar av
dýrd sum ríkið kann bjóða, men tíverri ikki fáast í heimastýrinum.
Tíverri. Tíverri.

Fyri trý og fjöriti árum síðani, í 1968, gav Halldór Laxness út skaldsöguna “Kristnihald undir jökli”. Einastaðni í bókini koma tveir av sögupersónunum í
fastatökur um filosofiskar spurningar. Annar, Jón Primus, er prestur undir jökli á Snæfellsnesi og røkir sítt kall á sermerktan hátt og í lítlum samsvari við
alment kristnihald. Hin, sjálvur frásögumaðurin, kallast Umbi og er komin norður á nesið í örindum fyri kirkjuvaldið í Reykjavík at kanna embætisførsluna hjá
presti.
Jón Primus sigur: Viðhvørt haldi eg tað vera nóg so tíðliga at brúka orð áðrenn liðugt er at skapa heimin.
Umbi: Men er heimurin ikki fullskapaður, meðni?
Jón Primus: Man ikki vera arbeitt við tí enn. Ella hava tygum frætt annað?
Hetta eru orð verd at leggja sær í geyma.
Ikki síðst í sambandi við stjórnarskipanarmálið.
Og viðhvørt má eg halda við Jóni Primus. Nóg so tíðliga og nóg so nógv orð um ein veruleika sum ikki er liðugt skapaður enn.
Farið varð undir arbeiðið við stjórnarskipanini (ella grundlógini) í eini tíð, tá ið fullveldið var í umbúna. Síðani hvarv fullveldið úr eygsjón politiskt av
orsökum sum beinleiðis og óbeinleiðis fyri tað mesta kunnu rekjast aftur til spillingina í heimastýrinum og hvussu hon hevur nørt at sær tey seinnu árini við
syndarligum avleiðingum fyri vælferðina og samfelagsmenningina sum heild.
Men eftir sum áður er fullveldi kortini, tað billi eg mær ið hvussu er inn, ein fyritreyt fyri toluliga skilaligum kjaki um eina stjórnarskipan (ella grundlóg)
og ikki um at tala at gera og samtykkja eina slíka.
Hitt at samtykkja eitt lögtingsskapt uppskot um stjórnarskipan fyri heimastýrið er eftir míni áskoðan eins og at ganga og biðja um ost í einum ostahandli sum
hevur verið ostaleysur so leingi nakar veit og fer at vera tað enn um sinn.
Til veljarin tekur sær annað skinn um bak.

Spyrst so livst.